صنایع لبنی و دامداران خراسان رضوی نیز همچون سایر صنایع در کشور با وجود سیاست‌های حمایتی و ارزی، با تغییرات و بالا و پایین‌های مختلفی مواجه هستند.
افزون بر حذف ارز ترجیحی که این روزها بر سر زبان‌هاست، تولیدکنندگان و دامداران با چالش‌های بسیاری؛ از جمله بحران نقدینگی، اختلاف میان قیمت واقعی و دستوری شیر و الزام به تولید محصولات حمایتی بدون دریافت یارانه روبه‌رو هستند. تولیدکنندگان معتقدند تا زمانی که دولت در قیمت‌گذاری و تجارت دخالت دارد، نمی‌توان از آزادسازی واقعی سخن گفت و خواستار شفافیت، عدالت و حمایت عملی از دامداران و صنایع لبنی شدند تا این بخش حیاتی اقتصاد و سلامت جامعه آسیب نبیند.

وضعیت قیمت‌ها نامشخص است

دبیر اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان صنایع لبنی خراسان رضوی در گفت‌وگو با خبرنگار ما با اشاره به اینکه در حال حاضر، وضعیت بازار نامشخص است و باید چند روزی بگذرد، می‌گوید: هنوز هیچ دستورالعملی درباره قیمت‌گذاری به صنایع لبنی اعلام نشده است. ما معتقدیم در این شرایط که قیمت سبوس و جو در بازار آزاد شده، دلیلی ندارد قیمت لبنیات دستوری باشد. تولیدکننده هم بر اساس آنچه در بازار صرفه و صلاحش باشد، شیر را می‌خرد و می‌فروشد.
مهدی هدایت‌نیا ادامه می‌دهد: وضعیت کارخانه‌های لبنی به صورت جدی تحت تأثیر شرایط دامداری‌هاست و هر اتفاقی که در این واحدها بیفتد، کارخانه‌های ما را تحت‌ تأثیر قرار می‌دهد. وقتی دولت به خوراک دام گاودار ارز ندهد، قیمت آن افزایش می‌یابد. در این افزایش قیمت، دولت جرئت ندارد نرخ جدید اعلام کند و نرخ‌های غیرواقعی را اعلام کرده است. در نتیجه حدود ۱۰ روز پیش، قیمت شیر از ۲۳هزار تومان به ۲۹هزار تومان افزایش یافته؛ اما دامداران حاضر به فروش در این قیمت نیستند و شیر را با نرخ‌های بالاتر می‌فروشند.
وی بیان می‌کند: همان زمان که دولت آن نرخ را اعلام کرد، ما شیر را ۳۵هزار تومان از گاودار می‌خریدیم. به ما اعلام کردند شما از کالاهای دیگرتان سود دریافت می‌کنید. از این چهار قلم (شیر نایلونی ۹۰۰گرمی کم‌چرب، شیر بطری یک لیتری کم‌چرب، ماست ۲کیلویی و پنیر یو اف نسبتاً چرب) به دنبال سود نباشید. ما به دلیل مسئولیت اجتماعی خود، این مسئله را قبول کردیم و این کالاها نیز الان در بازار به وفور وجود دارند که البته به صنایع لبنی ضربه زد. شرایط کنونی که معلوم نیست قیمت‌ها چه خواهد شد هم شوکی به ما وارد کرده و باید دید در چند روز آینده چه اتفاقی خواهد افتاد.
دبیر اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان صنایع لبنی استان خراسان رضوی با ابراز امیدواری از اینکه نیازهای دامداران برآورده شود، تصریح می‌کند: اعدادی که به صورت غیر رسمی برای خرید شیر از دامداران به ما اعلام می‌شود، عددهایی است که با قیمت پایه جهانی شیر برابری نمی‌کند و ما برای صادرات محصولات خود نیز دچار مشکل می‌شویم. در حال حاضر هم به شرکت‌ها اعلام کردیم فعلاً هیچ اقدامی نداشته باشند و فقط شیر دامدار را تخلیه کنند که خراب نشود و براساس اتفاقی که در آینده رقم می‌خورد، با آن‌ها تسویه کنند. اگر هم تمایل ندارند، شیر خود را تخلیه نکنند.

مشکلات دامدار و تولیدکننده لبنیات مشترک است

یک تولیدکننده حوزه لبنیات با بیان اینکه مهم‌ترین مشکل دامداران و صنایع لبنی، بحران نقدینگی است، در گفت‌وگو با خبرنگار ما می‌گوید: قیمت شیر خام در چند ماه گذشته بیش از دو برابر شده؛ اما هیچ حمایتی از سوی بانک‌ها یا نهادهای مالی صورت نگرفته است. دامدار و تولیدکننده در یک تیم هستند و مشکلاتشان مشترک است.
سید عباس هاشمی ادامه می‌دهد: تاکنون هیچ نامه رسمی درباره قیمت شیر به تولیدکنندگان ابلاغ نشده است. دامداران نهاده‌ها را گران خریداری می‌کنند؛ اما صنایع لبنی نمی‌دانند باید با چه قیمتی شیر را از آن‌ها بخرند. دولت، سازمان حمایت و اتحادیه دامداران کشور هنوز تکلیف مشخصی ارائه نکرده‌اند.

آزادسازی نه، جابه‌جایی نرخ ارز

وی می‌افزاید: در اردیبهشت ۱۴۰۱ ارز ترجیحی حذف شد و حالا در دی ‌ ۱۴۰۴ دوباره خبر برداشته شدن ارز ترجیحی برای نهاده‌های دامی مطرح است. اگر به خاطر داشته باشید، قیمت لبنیات تقریباً دو برابر شد. این مسئله دقیقاً چه معنایی دارد؟ مگر می‌شود یک بار دیگر چیزی را آزاد کرد؟ در واقع آنچه اتفاق می‌افتد، جابه‌جایی طبقات ارزی است، نه آزادسازی کامل. ممکن است چند سال دیگر دوباره ارزی با نرخ متفاوت وارد بازار شده و همان بحث تکرار شود. این تغییرات بیشتر به معنای جابه‌جایی نرخ‌هاست، نه رهاسازی کامل و همین موضوع زمینه‌ساز رانت و سوءاستفاده می‌شود در حالی که دامدار، تولیدکننده و مردم تحت فشار قرار می‌گیرند.
این تولیدکننده لبنیات تأکید می‌کند: اگر دولت واقعاً از قیمت‌گذاری کنار بکشد و بازار تعیین‌کننده باشد، می‌توان گفت آزادسازی رخ داده است. به نظر می‌رسد این وضعیت همان سناریو گذشته را تکرار می‌کند و احتمالاً در دو سال آینده نیز دوباره شاهد همان چرخه خواهیم بود.
هاشمی بیان می‌کند: یکی دیگر از معضلات واحدهای لبنی این است که بسیاری از رقبای صنایع لبنی، محصول حمایتی تولید نمی‌کنند، در حالی که برخی کارخانه‌ها مکلف به تولید این محصولات هستند؛ آن هم بدون دریافت هیچ‌گونه یارانه‌ای و این موضوع سبب ایجاد نابرابری و فشار مضاعف بر شرکت‌های بورسی می‌شود.
وی با بیان اینکه هدف اصلی تولیدکنندگان این است که لبنیات گران نشود و مصرف آن کاهش نیابد، می‌افزاید: اگر دولت قصد دارد یارانه پرداخت کند، باید بخشی از آن را به‌طور اختصاصی برای خرید لبنیات در نظر بگیرد. به عنوان نمونه؛ از یک‌میلیون تومان کالابرگی که به هر فرد داده می‌شود، دست‌کم ۴۰۰ هزار تومان الزاماً صرف خرید لبنیات شود. برند محصول اهمیتی ندارد. مهم این است که مصرف لبنیات در خانواده‌ها حفظ شود.
این فعال اقتصادی با اشاره به اینکه مصرف لبنیات در ایران هم‌اکنون حدود یک‌سوم استاندارد جهانی است، می‌گوید: با ادامه روند گرانی، این میزان کمتر هم خواهد شد و تبعات آن برای سلامت عمومی؛ به‌ویژه در شرایطی که جمعیت کشور به سمت میانسالی و کهنسالی حرکت می‌کند، نگران‌کننده است.

ضرورت برقراری عدالت در حمایت

برایند گفت‌وگو با فعالان حوزه لبنیات نشان می‌دهد حذف ارز ترجیحی اگر به معنای واقعی آزادسازی نباشد، تنها به جابه‌جایی نرخ‌ها و تکرار چرخه‌های گذشته منجر خواهد شد. همچنین برای جلوگیری از کاهش مصرف لبنیات و آسیب به سلامت جامعه، لازم است دولت با سیاست‌گذاری دقیق، شفافیت در قیمت‌گذاری و حمایت از نقدینگی دامداران و صنایع لبنی، مسیر پایدارتری را ترسیم کند. در نهایت، عدالت در حمایت‌ها و الزام‌ بخشی از یارانه‌ها به مصرف لبنیات می‌تواند هم به تقویت تولید داخلی کمک کرده و هم سلامت عمومی را تضمین کند.